Skip to main content
Przewodnik

Koncentracja i skupienie kluczem do sukcesu dziecka

Coraz więcej rodziców dostrzega trudności w skupianiu się dzieci na prostych czynnościach – to obija się nie tylko na nauce, ale i efektach wykonywanych czynności czy realizowaniu codziennych obowiązków. Co wpływa na koncentrację człowieka, kiedy się jej uczymy i jak można pomóc najmłodszym w jej rozwoju? Tłumaczy Iwona Kamińska, pedagog z Camino. 

Dzieci coraz częściej mają problem ze skupieniem się na danej aktywności, myślą o niebieskich migdałach i nie słuchają. Niestety w dzisiejszym świcie – pełnym różnych informacji, zmagamy się z ogromnym natłokiem bodźców. Skupienie si na wykonaniu określonej pracy staje się wyzwaniem nie tylko dla dzieci ale i dorosłych. Tymczasem, to czynność jak każda inna – można i trzeba się jej nauczyć. To proces powolny, stopniowy i dostosowany do wieku. Według definicji psychologa Edwarda Nęcki, uwaga to system odpowiedzialny za selekcję informacji, a więc wybór jednego obiektu skupienia – a im więcej jest bodźców dookoła, tym trudniej jest dokonać selekcji – czyli skupić się na danej czynności.

Naucz się uczyć

Okresem sensytywnym, a więc kluczowym, dla rozwoju uwagi jest wiek szkolny. Dzięki zwracaniu uwagi na zależności, przyczyny i skutki własnych działań, dzieci uczą się kontrolować swoją uwagę. Dzięki temu mogą realizować określone działania w konkretnym czasie. Koncentracja to umiejętność polegająca na skupieniu swojej uwagi na konkretnej myśli, sytuacji lub na wykonywanej czynności. Towarzyszy nam ona we wszystkich dziedzinach życia.

Czas skupienia uwagi zmienia się wraz z naszym rozwojem. Dzieci w wieku przedszkolnym mogą utrzymać uwagę na zadaniu edukacyjnym przez max 10 minut., natomiast uczniowie z młodszych klas szkolnych czas ten wydłużają do 20-30 minut. Starsi uczniowie potrafią się skupić nawet do 40 minut. Ważnymi czynnikami wpływającymi na długość czasu koncentracji są również wewnętrzna motywacja i zaangażowanie emocjonalne.

Odpoczynek i regeneracja sprzyjają zapamiętywaniu

Jeden z czołowych współczesnych specjalistów z dziedziny neurobiologii i neurodydaktyki, Manfred Spitzer twierdzi, że ten kto jest uważny, uczy się więcej. Jego zdaniem człowiek jest stworzony do przyswajania nowych informacji – podobnie jak gepard do biegania czy albatros do latania. Człowiek nie może być jednak skoncentrowany stale. Dlatego tak ważne są przerwy i odpoczynek. Dzieci przebywają w szkole zwykle 5-6 godzin dziennie. Później często zostają dodatkowo w zatłoczonej świetlicy lub uczęszczają na różne zajęcia pozalekcyjne. Ich zmęczenie i stres kumulują się, a to uniemożliwia prawidłową koncentrację – zarówno podczas odrabiania lekcji, jak i prawidłowego funkcjonowania w szkole następnego dnia.
Mózg potrzebuje przerwy – odpoczynku, aby podjąć kolejne działania. Potrzebne jest odizolowanie mózgu od bodźców rozpraszających – wzrokowych, słuchowych, ruchowych, a nawet węchowych. To swoiste zmęczenie – przebodźcowanie, wymagające zapewnienia danej osobie spokoju. Stanu wolnego od napięć emocjonalnych. Im bardziej jesteśmy zmęczeni, tym mniejszą mamy zdolność koncentracji. Jedynie w stanie spokoju i odprężenia mózg wydziela substancje chemiczne (dopaminy, endorfiny), które mają wpływ na uwagę i koncentrację.

Zespół ekspertów Camino, w codziennej pracy terapeutycznej korzysta z czteroczynnikowego modelu uwagi opracowanego przez psychologa Allana F. Mirsky’ego, który odnosi się zarówno do dzieci, jak i dorosłych:

  1. Podtrzymywanie – zdolność do trwałego utrzymania uwagi wymaga mobilizacji systemu poznawczego, koncentracji i wykrywania bodźców istotnych z punktu widzenia wykonywanego zadania.
  2. Przeszukiwanie – obejmuje uwagę selektywną oraz reakcje percepcyjno-motoryczne. Deficyty w tym obszarze mogą objawiać się w postaci zaburzeń kontroli uwagi i wzmożonej impulsywności poznawczej, czyli tendencją do szybkiego udzielania odpowiedzi i popełniania wielu błędów.
  3. Przerzutność uwagi – rozwija się w wieku 8/10 lat. Jej deficyty mogą przejawiać się w nadmiernym koncentrowaniu się na rzeczach nieistotnych.
  4. Zdolność do utrzymywania informacji w pamięci roboczej – rozwija się także w wieku 8/10 lat i związana jest z procesami hamowania oraz kontroli.

Co zrobić, aby ułatwić dzieciom koncentrację?

Kluczowa w procesie uczenia się skupienia i koncentracji jest regeneracja – a więc odpoczynek i sen. Warto także ograniczyć czas przed ekranami. Dotyczy to zarówno telefonów, komputerów jak i telewizji. Do odpowiedniego rozwoju i pracy mózgu niezbędna jest również zdrowa, zbilansowana dieta ograniczająca cukry, a także regularny wysiłek fizyczny, najlepiej na świeżym powietrzu. Warto również zapewnić spokój podczas odrabiania lekcji – czyli zadbać o odpowiednią przestrzeń do nauki, wyłączyć rozpraszające urządzenia jak telefon, komputer czy telewizor i radio. Dla młodszych dzieci, dodatkowym wsparciem będzie również nauka poprzez zabawę – wspólne układanie puzzli, memory, gry planszowe, rebusy, śpiewanie piosenek – będą nie tylko jakościowym czasem z opiekunem, ale i wsparciem w dalszym rozwoju dziecka. Koncentracja to umiejętność, którą możemy ćwiczyć – systematycznie i cierpliwie.

Wystarczy kilka minut dziennie. Efekty będą widoczne już nawet po tygodniu rzetelnego, codziennego treningu.

Zasady koncentracji

  1. Spokojny i długi sen.
  2. Ograniczenie czasu przed ekranem.
  3. Brak urządzeń elektronicznych na 2 godziny przed snem.
  4. Odpoczynek w ciągu dnia.
  5. Zdrowe odżywianie.
  6. Ruch i zabawy na świeżym powietrzu.
  7. Komfortowa przestrzeń do nauki – uporządkowane biurko,
    wyłączony telefon, komputer i telewizor.
  8. Zabawy doskonalące umiejętność koncentracji uwagi:
    wyszukiwanie różnic w obrazkach, układanie puzzli, memory, gry planszowe, rebusy, śpiewanie piosenek.