Co motywuje dzieci w spektrum autyzmu? A co motywuje dzieci neurotypowe? Czy każdego z nich motywować będzie to samo? Czym w ogóle jest motywacja?
Motywacja jest to stan gotowości, który wpływa na podjęcie przez nas określonych działań, ukierunkowanych na osiągnięcie celu. Jej istotą jest wywołanie chęci do uzyskania zamierzonego efektu.
Dla dziecka neurotypowego motywacją jest już samo otrzymanie uwagi, która jest na nim skupiona, czy to stwierdzenie “Brawo Helenko!” czy gest poklepania po ramieniu. Dziecko w spektrum takie zachowania odczyta zupełnie inaczej. Słowne pochwały, okazanie dumy nie stanowią dla nich nagrody, ani motywacji. Nagrody relacyjne i społeczne należy zamienić na bonusy lub działania związane z ich zainteresowaniem lub takimi, które lubią robić.
Co to są pozytywne wzmocnienia?
Istnieje wiele metod pracy z dzieckiem w spektrum autyzmu. Jedną z nich jest terapia behawioralna, która bazuje na pozytywnym wzmacnianiu dziecka – nagradzaniu zachowań prawidłowych oraz redukowaniu zachowań niepożądanych. Prekursorem zastosowania terapii behawioralnej dla dzieci z autyzmem był Charles Bohris Ferster. Stwierdził, że bardzo pomocne w terapii mogą być bodźce wzmacniające, czyli nagrody.
W terapii behawioralnej wyróżniamy dwa rodzaje wzmocnień:
- pierwotne, inaczej bezwarunkowe –ich przykładem są ciasteczka, owoce, napoje;
- wtórne, inaczej warunkowe – ich przykładem są pochwały, uściski, zabawki, aktywności fizyczne.
System żetonowy – czym jest i na czym polega?
W Camino jedną z technik stosowanych podczas pracy z dziećmi w spektrum autyzmu, zarówno w terapii indywidualnej, jak również w grupowej, jest system żetonowy. Polega on na przyznawaniu dzieciom punktów (żetonów) za przestrzeganie ustalonych podczas zajęć zasad. Żetonami mogą być różnego rodzaju przedmioty (klocki, znaczki, punkty czy naklejki), można stworzyć tabelkę z odpowiednią liczbą pustych okienek, w których terapeuta może przyklejać naklejki, stawiać pieczątki lub po prostu wpisywać punkty. Dzieci podczas pracy z terapeutą zbierają punkty a na koniec spotkania wymieniają je na ustaloną, atrakcyjną dla dziecka nagrodę. Wprowadzając system żetonowy należy zacząć od małej liczby punktów (1-2) oraz poprosić dziecko o wykonanie zadania, które wiemy, że umie wykonać samodzielnie. Tu celem będzie wprowadzenie samego systemu, a nie nauczenie nowej umiejętności. Punkty powinny być przyznawane po zaobserwowaniu wystąpienia pożądanego zachowania. Zatem przyznając żetony uczymy, że warto powtórzyć dane zachowanie.
Zebrane punkty dziecko może wymienić na nagrodę w postaci smakołyków, nagrodę rzeczową lub wzmocnienie w postaci aktywności fizycznej. To od terapeuty zależy co znajdzie się w puli nagród.
Nagrody dzielimy na małe (można je przydzielać często, a ich wartość wynosi dzienną ilość punktów), średnie (ich wartość punktowa równa się ilości punktów, które można zdobyć w ciągu 1-2 tygodni) oraz duże (ilość punktów do zdobycia w ciągu 3-4 tygodni).
O czym należy pamiętać stosując system żetonowy?
- nie używamy punktów negatywnych (smutna buzia, ujemne punkty);
- punkty raz przyznane zostają;
- punkty przyznajemy za oczekiwane zachowanie;
- przyznanej nagrody nie można dziecku zabrać;
- nagrody powinny być w miarę atrakcyjne dla dziecka;
- jeżeli dziecko wybrało jako nagrodę za uzbierane żetony słodycz,
to należy ogranicznyć dostępność do słodyczy w życiu
codziennym; - zwiększamy liczbę punktów do zdobycia, gdy dziecko opanowało system żetonowy;
- pamiętajmy, by liczba punktów do zdobycia nie była zbyt duża.
Opisana technika żetonowa sprawdza się nie tylko podczas pracy terapeutycznej. Warto ją stosować w domu, w szkole czy na różnych wyjazdach, np. obozach. Sprawdzi się ona zarówno u dzieci, jak i młodzieży. Pracę nad pożądanym zachowaniem planuje się zazwyczaj na okres 1 – 3 miesięcy. Nie warto kończyć jej zbyt szybko, gdyż poprzednie, niepożądane zachowanie było utrwalone przez wiele tygodni, a więc by nawyk okazał się trwały, warto nieco przedłużyć proces zanim ogłosimy sukces.