Współczesne społeczeństwa zmieniają się na wiele sposobów – nie tylko geograficznie czy zawodowo, ale również intelektualnie i społecznie. W ostatnim czasie duże znaczenie przypisuje się terminowi kompetencje społeczne. Czym one są i czy są nam potrzebne?
Co to są kompetencje społeczne?
Anna Matczak kompetencje społeczne definiuje jako „złożone umiejętności warunkujące efektywność radzenia sobie w określonych sytuacjach społecznych, nabywane przez jednostkę w toku treningu społecznego”. Dzięki nim jesteśmy w stanie pracować w grupach, nawiązywać kontakty z innymi ludźmi, organizować swój czas oraz zaadaptować się do środowiska, w którym żyjemy.
Psycholog Michael Argyl interesował się tym zagadnieniem i zaprezentował model opisujący strukturę kompetencji społecznych, który jest uważany za najpopularniejszy. Autor wyszczególnia m.in. następujące elementy:
- nagradzanie – zdolność motywowania innych do współpracy;
- empatia – zdolność podejmowania różnych ról społecznych, a także układania dobrych relacji z innymi ludźmi;
- komunikacja werbalna, czyli mowa;
- komunikacja niewerbalna, czyli tzw. mowa ciała,
obejmująca mimikę, gesty, gestykulację, postawę, kontakt
wzrokowy; - asertywność, będąca umiejętnością wyrażania i obrony własnego zdania bez naruszania przestrzeni własnej i krzywdzenia innych;
- samoprezentacja – budowanie pozytywnego obrazu samego
siebie; - zdolność rozwiązywania konfliktów.
Jak rozwijać kompetencje społeczne?
Kompetencje społeczne zostały wymienione i zdefiniowane przez Parlament Europejski wśród ośmiu kompetencji kluczowych, niezbędnych do samorealizacji i rozwoju osobistego. Należą one do umiejętności, które należy kształtować przez całe życie.
Dzieci doskonalą umiejętności społeczne od najmłodszych lat. Najczęściej odbywa się to w codziennych, naturalnych sytuacjach domowych. Generalizacja tych kompetencji zależy od zaangażowania dzieci i ich najbliższego otoczenia.
Jednak aby młody człowiek mógł osiągnąć sukces, warto dodatkowo rozwijać pewne zdolności. Pomocne w tym zakresie okażą się:
- trening umiejętności społecznych;
- tutoring;
- terapia poznawczo-behawioralna;
- warsztaty rozwoju osobistego;
- kontakty z najbliższym otoczeniem, jakim jest dom rodzinny.
Kształtowanie umiejętności społecznych nie jest procesem szybkim, łatwym i przynoszącym takie same rezultaty u każdej osoby. Zawsze należy uwzględnić osobowość, charakter i ewentualne ograniczenia dziecka, a następnie dobrać jak najlepsze metody pracy.
Należy pamiętać, że proces ten jest wieloetapowy, czasochłonny i wymagający stałego treningu. Efektem jest nie tylko ich całościowy rozwój, ale również wzmocnienie emocjonalne, dzięki któremu odnajdą się w społecznej rzeczywistości.
Wysoko rozwinięte kompetencje społeczne są jak „supermoce”, które pomagają nam poradzić sobie w świecie pełnym innych ludzi i związanych z nimi wyzwań – stają się przepustką do sukcesu.
Literatura:
Matczak A. (2001): Kwestionariusz kompetencji społecznych. Podręcznik. warszawa, Pracownia testów Psychologicznych Polskiego towarzystwa Psychologicznego.
Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE z dnia 18.12.2006r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie